Manngerðir hellar


Um uppruna manngerðra hella á Íslandi

Antoníusarmessa er um miðjan janúar. Hún er til minningar um heilagann Antoníus sem var egypskur munkur. Hann var uppi á 4. öld e. Krist og var frumkvöðull kristinna einsetu- og meinlætamanna. Fylgjendur  Egyptans, keltneskir menn, “Paparnir”, fóru frá Írlandi og settust að í Færeyjum. Stunduðu þar fjárbúskap og er þaðan komið nafnið á eyjarnar. Írskar sagnir segja að þessir einsetumenn hafi flúið frá Færeyjum um  árið 750, undan ágangi víkinga og farið til landsins Thule í norðri, þar sem sólin sest aldrei og hægt sé að leita sér lúsa á nóttinni. Þess er og getið í Landnámu að við landnámhafi hér verið fyrir írskir munkar. Bústaðir Papanna í heimalandi þeirra á Írlandi voru hlaðin býkúpuhús eða hellar. Þetta voru einsetumenn, þeir fjölguðu sér ekki og söfnuðu ekki veraldlegum gæðum. Þeir höfðu nógan tíma til að höggva sér hús í stein.

 

Efra-Hvolshellarnir  

Hellarnir við Efra-Hvol heita Írahellar og er Íraheiði fyrir ofan. Þú keyrir Fljótshlíðarveginn örlítið út úr Hvolsvelli og beygir inn Vallarafleggjara. Þessir hellar eru í bakkanum fyrir neðan sumarbústaðinn á Þórunúps-afleggjaranum. Margir þessara manngerðu hella á Íslandi voru gerðir á 19 öld, en heiti þessara staðfesta það að þeir séu frá því fyrir landnám.

Efra-Hvolshellanir eru þrír, tveir samliggjandi og einn stakur sem er talinn næst lengsti manngerði hellir á landinu, eitthvað nálægt 45 metra langur. Ekki er þó hægt að komast nema inn í einn þriðja af honum, sökum moldar við hrun á hlöðnu loftopi fyrir um 100 árum. Ekki er talin nein hætta á frekara hruni. Unnið hefur verið að uppbyggingu og bættu aðgengi að hellunum.

Efra-Hvolshellar eru friðlýstir.

 

Kverkarhellir

Kverkarhellir er í Seljalandskverk, eða Kverkinni eins og hún er kölluð dags daglega, undir Eyjafjöllum, um 20 km frá Hvolsvelli. Land þetta gaf Arnlaug Samúelsdóttir á Seljalandi þann 25 janúar 1955, Skógræktardeild Vestur-Eyjafjalla til minningar um eiginmann sinn, Kristján Ólafsson undir skógrækt. Árið 1981 (1989 formlega) var félagsskap afkomenda gefanda, Kverkarsamtökunum, afhent landið til umsjónar og hafa þeir sinnt plöntunarstörfum síðan af alúð og er þar í dag vaxinn upp allmyndarlegur skógarlundur og þar í brekkunni er hellirinn. Hann er um 20 metra langur og var þar á árum áður, þingstaður Vestur-Eyfellinga. Kverkarhellir var hreinsaður út árin 2000-2001 og bentu rannsóknir þar til mannvistaleifa frá því um landnám. Það er öllum velkomið að ganga um reitinn, sem er aðgengilegur og ágætur stígur er upp að hellinum, en vinsamlegast farið gætilega með eld. Hellirinn er friðlýstur 


 


Rútshellir

Rútshellir er í Hrútafelli (etv. Rútafell eða Hrútahellir) undir Eyjafjöllum, rétt áður en komið er á Skóga, 44 km frá Hvolsvelli. Þetta er heljar hellir og ofantil í honum er afhellir með það hátt til lofts, að eins og sjá má af holum í vegg, þá hefur einhvern tíman hefur verið sett upp í honum milligólf. Innst í þessum helli er silla, sem má ímynda sér að hafi verið svefnstaður manna. Þar fyrir ofan má sjá úthöggvinn kross. Í þessu bæli er gat niður í hellinn fyrir neðan og gæti það hafa verið gert til þess, að hitinn af skepnunum í neðri hellinum hafi leitað þar upp og yljað þeim er á sillunni sváfu.

 
Þjóðsaga er til af Rútshelli:

Sagan segir frá þrælum Rúts er hellirinn er skírður eftir, en þeir vildu vega hann. Bæli hans átti að hafa verið fyrir neðan umrætt gat og höfðu þeir gert gatið einhverju sinni er hann var úti og ætluðu þeir sér að leggja til hans með spjótum er hann kæmi til baka og legðist til hvílu. Hann kom heim og lagðist til svefns, en varð þeirra var og elti þá uppi og vóg, þeim síðasta er hét Guðni, náði hann upp á jökli við stein þann er heitið hefur síðan Guðnasteinn.

 

Nasistar, vísindamenn SS, komu hingað til lands árið 1936 til að rannsaka og leita að gömlum minjum um víkinga. Þeir komu í Rútshelli og dvöldu þar nær allan tímann. Þeirra niðurstaða var að hellirinn hefði verið hof í heiðnum sið, þar væri blótsteinn með úthöggnum festingum til að binda dýrið sem skyldi fórnað, þar fundu þeir hlautbolla fyrir blóðið og þaðan rennu í gólfinuað skál sem gat tekið restina af blóðinu. Þá var og þar greip í gólfinu þar sem skurðgoðið hafði verið skorðað í.

Hellirinn er merktur af þjóðminjasafni Íslands og er friðlýstur.

Steinahellir

Steinahellir er við hringveginn undir Eyjafjöllum, 36 km frá Hvolsvelli. Steinahellir var þingstaður Eyfellinga í 82 ár, frá 1820 - 1902. Hellirinn er af náttúrunnar hendi en var þó líklegast stækkaður af mannavöldum. Margar sögur eru til af Steinahelli, sögur af huldufólki og uppreisnum. Sólveig dóttir séra Páls Jónssonar frá Vestmannaeyjum átti að hafa séð hóp af fólki fyrir framan hellinn eitt sinn en  þegar hún sagði föður sínum frá því sá hann ekkert þar sem hann var ekki skyggn.

Steinahellir hefur þó ekki einungis komið til nota sem bústaður huldufólks: Árið 1888 þurfti heimilisfólk á Steinum að leita skjóls í hellinum eftir grjóthrun mikið sem olli miklum skaða á bænum. Hann hefur þar að auki verið notaður sem fjárhús og vélageymsla. Áberandi er hve mikið af tófugrasi er í loftinu á hellinum, að slíta það kann víst ekki góðri lukku að stýra enda undir verndarvæng álfa.

Fyrir framan Steinahelli er Hellisvatn þar sem áður var talið að nykur héldi sig, illgjörn þjóðsagnarvera sem líkist hesti. Jón Árnason segir frá stúlku sem sá eitt sinn gráann hest við vatnið og batt hún styttuband sitt í hann. Hún tók svo eftir því að hófar og eyru hans sneru öfugt og bað hún þá Guð að hjálpa sér. Nykrar þola ekki að heyra Guð nefndan og stökk hann þá af stað í átt að vatninu. Hann komst þó ekki ofan í vegna styttubandsins en ekki kom fram hvað varð af nykrinum í framhaldinu.

Hjá hellinum gerðu Eyfellingar uppreisn árið 1858. Sýslumaður Rangæinga og Trampe stiftamtmaður skipuðu þá bændum að baða allt fé sitt gegn fjárkláða. Gripu Eyfellingar þá til vopna og ráku sýslumanninn að Hellisvatni fyrir framan hellinn í þeim tilgangi að baða sýslumanninn sjálfan. Varð Trampe þá skelkaður og dró tilskipunina til baka og riðu þeir sneyptir á brott, Eyfellingum til mikillar gleði.

Einnig er til saga af draugum við hellinn. Skip fórst undir Eyjafjöllum með 14 mönnum, enginn komst lífs af. Skipið rak í land og var dregið yfir ísilagða Holtsósina og geymt fyrir framan Steinahelli. Fjármenn sem sátu yfir fé upp undir fjalli sjáu skömmu seinna dauða skipshöfnina ganga meðfram skipinu og stóð þeim mikill uggur af. Stuttu eftir það reið bóndi nokkur utan af Rangárvöllum hjá hellinum í svartasta skammdegi. Hitti hann þá mann sem bauð bóndanum að setjast með þeim. Hann tekur vel í það og ríður með manninum, þó að að frísandi hestur hans hafi viljað annað. Koma þeir að skipinu og sér bóndinn 13 menn standandi í kringum það, óhugnarlegir í viðmóti. Man bóndi þá eftir skipsrekanum um haustið og þykist hann þekkja þá dauðu. Hann verður hræddur mjög og tekur til fótanna. Hann heyrir drauganna kveða vísu þessa á flóttanum:

„Gangslaus stendur gnoð í laut.

Gott er myrkrið rauða.

Halur fer með fjörvi braut.

Fár er vin þess dauða,

Fár er vin þess dauða.“

Bóndinn flúði að Steinum og reið aldrei einsamall um veg þennan aftur. Menn þóttust heyra brak og högg í skipinu eftir þetta en það var loks höggvið niður.

Hellirinn er friðlýstur.

 



Seljalandshellir

Seljalandshellir er á bæjarhlaðinu fyrir ofan bæina í Seljalandi undir Eyjafjöllum, sirka 21 km frá Hvolsvelli. Þessi hellir er líklega einna mest skreyttur eða úthöggvinn af Papahellunum, með fjöldann allan af krossum frá ýmsum heimshlutum, ásamt fangamerkjum. Til að komast í hellinn þarf að hafa samband við landeigendur. Hellirinn er friðlýstur.

 

Vatnsdalshellir

Vatnsdalshellir er fyrir ofan bæinn Vatnsdal um 17 km. frá Hvolsvelli. Um það bil 20 m frá veginum upp að Þríhyrningi er hellirinn sem fáir vita af og sést tæplega úr bíl nema maður viti af honum. Hann hefur þó verið merktur til að auka aðgengi.

   

Til er þjóðsaga um Vatnsdalshelli; 

 

Kerling ein, finnsk að ætt, bjó með dóttur sinni í Kaupmannahöfn og leigðu þær út herbergi fyrir námsmenn. Einn veturinn bjó hjá þeim íslendingur. Er fór að líða á veturinn fór hann að furða sig á því að á borðum var alltaf nýr silungur eða úrvals lambaket. Ekki fékk hann nein svör er hann spurði um hvernig stæði á því. Dóttir konunnar og námsmaðurinn íslenzki fóru nú að slá sér eitthvað upp saman og hugðu mæðgurnar að þar væri e.t.v. kominn væntanlegur tengdasonur. Eitt sinn er hann spurði um matföngin þá leiddu þær mæðgur hann fram í eldhús og sýndu honum þar ofurlitla holu ofaní eldstónna. Þar ofaní renndu þær færi og dorguðu upp spriklandi silungi. Hann varð af vonum undrandi, en þær tjáðu honum að þær seiddu silunginn til sín úr Vatnsdalstjörn á Íslandi, en kjötið fengu þær þannig, að þær seiddu til sín vænsta sauðinn úr Vatnsdalshelli. Stráki leist ekki á blikuna og um vorið stakk hann af frá kvonfangi sínu heim til Íslands. Er þangað kom fór hann að Vatnsdal og sagði heimilisfólki frá seiðkerlingunum og hættu menn þá að undrast óútskýranlegt sauðahvarf og var hætt að nota hellinn sem fjárhús. Er seiðkerlingin varð vör við þetta, varð hún svo reið að hún lagði það á vatnið, að allur silungur í því skildi verða að hornsílum og hefur svo verið síðan.

Vatnsdalshellir er friðlýstur.

 

Þórunúpshellar 

Þórunúpshellar eru eins og nafnið gefur til kynna á Þórunúpi. Hellarnir eru tveir og er gengt á milli þeirra með göngum og eru þeir friðlýstir af þjóðminjaverði þar sem þeir eru tilhöggnir af mannahöndum. 

Þórunúpshellar eru friðlýstir.

 

Náttúrugerðir hellar

 

Mögugilshellir

Mögugilshellir er í Þórólfsfelli í Fljótshlíð. Úr farfuglaheimilinu í Fljótsdal, u.þ.b. 25 km frá Hvolsvelli, er hægt að ganga fellið og taka hellinn í leiðinni. Þessi hellir er vel þekktur af heimamönnum og hellakönnuðum. Hellirinn er í blágrýtisæð og hefur hann myndast vegna gasbólu eða loftþrýstings. Hann er um 15 metra langur. Hellisveggirnir eru þaktir blágrýtistaumum og innarlega í honum eru einhvers konar gúlar um ½ m að þvermáli, allt kolsvart og gljáandi. Hellirinn er náttúrufyrirbrigði, einstakur sem slíkur og ekkert skyldur við hraunhellana okkar. Hellinum hefur verið lýst svo í náttúrufræðiritum: ,,einstakur og ekki vitað um annan svipaðan, hvorki hér á landi né annars staðar á jörðinni”.

Hellismuninn liggur neðarlega í Mögugili og niður gilið rennur lítill lækur. Vegna nálægðar við lækinn fylltist hellismunninn í vorleysingum fyrir rúmum 30 árum.

Fyrir um 15 árum tóku sveitungar sig til og gerðu bílastæði fyrir neðan gilið og mokuðu hellinn upp að hluta. Efri hellirinn eða “göngin” voru mokuð upp. Það voru um 6 metrar. Þá var gerður um 1,5 m hár garður til að varna þess að aftur rynni inn í hellinn. Þessi garður sópaðist í burtu um veturinn og hellirinn fylltist á ný. Sveitarstjórn Rangárþings Eystra ákvað í vetur að hefjast handa aftur við að hreinsa út úr hellinum. Í sumar hefur vaskur hópur manna mokað frá munnanum og inn í hellinn, þannig að hægt sé að skríða inn í efri hellinn. Það er mikil vinna að moka út úr hellinum, en margar hendur vinna létt verk og verður haldið áfram við útgröft í ágústmánuði. Til stendur síðan að loka svo gatinu yfir vetrarmánuðina, svo ekki renni inn í hann aftur.


Núpshellir  

Núpshellir er við bæinn Núp í Fljótshlíð í um 3 km fjarlægð frá Hvolsvelli. Hellismuninn sést frá þjóðveginum og þaðan að sjá er þetta ekki stór hellir þar sem mikill klettur er fyrir munnanum en hann féll í jarðskjálftunum 1896. Hellirinn hefur verið nýttur sem útihús fyrrum og er líklega með stærstu móbergs hellum á Suðurlandi, frá náttúrunnar hendi. Í honum eru fornar rúnir og berghöld til að binda stórgripi við.

Hellirinn er í einkaeign.

 



Paradísarhellir

Paradísarhellir er einn af þekktustu hellum landsins, ekki hvað síst fyrir að hýsa Hjalta (Barna-Hjalta) ástmann og síðar eiginmann Önnu stórbónda í Stóru-Borg.

Flestum ætti að vera fært að komast upp í hellirinn en þór er það nokkuð klifur og nauðsynlegt að fara að öllu með gát. Hægt er að styðja sig við kaðal á leiðinni sem gerir klifrið mun þægilegra, erfiðast er að komast fyrsta spölinn er auðveldar ofar. Á leiðinni upp má finna hreiðurstæði fýlsins sem hefur komið sér vel fyrir í skútum og á syllum.

Hellismuninn er frekar þröngur en þó er auðvelt að komast inn um hann. Aðeins þarf að beygja sig lítillega. Fyrir innan er rúmgóður hellir, um 5,5 metrar á lengd þar sem hann er lengstur og 3 metrar á breidd. Nokkuð hefur verið meitlað af stöfum í hellisveggina. Að innan er helst að finna mosagróður.



 

Þjófárfoss–Þjófhellir–Þorleifsstaðahellir

Staðir sem hægt er að finna fyrir ofan Þríhyrning sem er í um 18 km fjarlægð frá Hvolsvelli. Keyrt er upp hjá Vatnsdal í Fljótshlíð að Fiská. Hægt er að keyra langleiðina að fossinum og hellinum eftir djúpum slóða sem byrjar við Reynifell. Slóðinn er að mestu moldartroðningar en á stöku stað er stórgrýtt. Slóðin einungis fær litlum 4x4 jeppum eða jepplingum


Fyrir ofan Þríhyrning rennur Þjófá og í henni eru tveir fallegir fossar og hellisskúti sem er mjög vandfundinn. Í þessum helli dvöldu tveir þjófar á árunum 1743-44 og voru þeir hengdir á Þingskálaþingi er þeir náðust..

 

Húsarústir bæjarins að Þorleifsstöðum er þarna nokkru ofar. Sá bær og bæirnir í kring fóru í eyði í Heklugosinu 1947 eða upp úr því sökum vikurfalls. Þetta er fallegur staður til að stoppa á, sér í lagi í hestaferðum þarna um. Í einni slíkri týndust þar tveir demantshringar fyrir allnokkrum árum og eru getgátur um að eins sé farið með þá og kaleikinn fræga á Breiðabólstað. Álfar hafi fengið þá lánaða enda við á svipuðum slóðum og prestur var. Fundarlaunum er heitið fyrir þann sem finnur! Austan við rústirnar við Fiská er bergstandur er nefnist Smali og þar rétt ofar er manngerður hellir, allstór og með hlöðnu loftopi upp í gegnum þakið. Hellirinn er friðlýstur.

Gljúfrabúi – Hamragarðar

Gljúfrabúi er við tjaldstæðin í Hamragörðum. Þetta er fallegur foss sem er að hálfu falinn á bak við móbergskletta,en þó glittir í hann á bakvið fallegar kynjamyndir í klettunum. Fyrir það er Gljúfrabúi sérstakur, að hægt er að klifra upp á klettana (Franskanef) fyrir framan fossinn og er það áhrifaríkt að geta horft á fossinn úr lítilli fjarlægð upp í miðjum fossi. Klifrið er þó e.t.v. ekki fyrir mjög lofthrædda og þarf að halda sér í keðjur á kafla. Hafa skal aðgát á börnum og unglingum og yngsta kynslóðin á ekkert erindi þarna upp.


Í Hamragörðum er eins og fyrr getur tjaldstæði, sem eru ágætlega útbúin, með salernum, sturtum, tenglum fyrir rafmagn og leiktækjum fyrir börnin.


Gljúfrabúi er friðlýstur.

 

Gluggafoss

Rétt fyrir innan Þorsteinslund, um 21 km frá Hvolsvelli,  er fagur foss að nafni Gluggafoss. Hann er í Merkjá, smáá sem merkir landaskilin milli Hlíðarenda og Múlakots. Fossarnir eru í raun tveir, sá neðri breiður og lár, sá efri er Gluggafoss, tignarlegur og hár, u.þ.b 45 metrar á hæð. Saman nefnast þeir Merkjárfossar. Gluggafoss fellur fram af móbergsklettum sem voru hluti af strandlínu Íslands um ísöld. Nálægt er uppeldisstaður tveggja af merkustu skáldum landsins, þeim Bjarna Thorarensen og Þorsteins Erlingssonar.

Sem barn átti Bjarni Thorarensen, sem bjó þá á Hlíðarenda, að hafa týnst í 3-4 daga. Hann fannst svo að lokum uppi á klettanöf hjá Merkjá og er sagan sú að hann hafi verið tældur þangað af huldufólki. Hann var svo hátt uppi að menn héldu fyrst að þetta væri örn, barnið með rauðu kollhúfuna.  Eins og sést af kveðskap Bjarna var Fljótshlíðin honum mjög hugleikin: ,,Merkjá, er bregður í bugður bláar, fegurst áa.“ Jón Árnason segir sögu af huldufólki við ánna. Á Múlakoti bjuggu bræður tveir, þeir Jón og Ólafur. Einn morguninn þegar Jón var að gefa lömbunum kom að honum fögur kona. Hún skjallaði hann og blíddi, en Jón fór að gruna eitthvað og tók því illa. Hún gekk alltaf lengra og lengra og endaði með að biðja um hönd hans. Jón neitaði staðfastlega og fór. Einhverju seinna voru bræðurnir á ferð heim úr kirkju þegar Jón sá sömu konu við Merkjá. Hún hélt áfram að biðja hans og brást Jón hinn versti við en Ólafur sagði honum að haga sér. Álfkonan varð reið og sagði að Jón myndi gjalda orða sinna en að Ólafi hafi farið vel. Kom þessi bölvun niður á afkomendum Jóns úr Múlakoti.  Þorsteinn Erlingsson sagði líka sögu af vinnumanni á Hlíðarendakoti.  Hann átti að hafa hitt huldufólk við sláttur á flötinni fyrir neðan fossinn sem gerði hann svo hræddann að hann vildi aldrei vera einn hjá Gluggafossi aftur.

Gluggafoss er friðlýstur sem náttúruvætti. Á flötinni fyrir neðan fossinn héldu Rangæingar upp á 1100 ára afmæli Íslandsbyggðar árið 1974.

 

 

Seljalandsfoss

Undir Eyjafjöllum, um 20 km frá Hvolsvelli, er líklega eina best þekkti foss landsins, Seljalandsfoss. Seljalandsáin á upptök sín upp á heiðinni fyrir ofan, rennur um Tröllkonugil, sem heitir eftir tröllkonu einni sem var að flýja hávaðann í kirkjuklukkunum í Ásólfsskála. Hægt er að ganga á bak við fossinn og koma fram hinu megin við hann, eða með öðrum orðum, ganga undir hann. Á kafla getur verið blautt á leiðinni, en það er alltaf þurrt á bak við hann. Þar er óviðjafnanlegt að standa og horfa á þetta mikla vatnsfall falla yfir höfuð manns úr rúmlega 60 metra hæð. Seljalandsfoss er upplýstur á kvöldin og veturna.


Við bílastæðin fyrir neðan fossinn hefur verið komið fyrir salernum, enda er þarna stanslaus straumur ferðamanna. Mjög fallegt er síðan að ganga frá fossinum og yfir á tjaldstæðin við Hamragarða en við þann göngustíg undir klettunum er mikið af hvönn, blágresi og öðrum blómjurtum.


Seljalandsfoss ásamt brekkum er friðlýstur.

Skógafoss 

Á Skógum undir Eyjafjöllum, um 48 km frá Hvolsvelli er Skógafoss. Mjög gott aðgengi er að Skógafossi. Bílastæði eru fyrir neðan fossinn með salernum, tjaldstæðum og ágætri aðstöðu. Skógafoss er í Skógá, sem er vatnsmikil og fellur vatnið nokkuð jafnt fram af 62 metra háum hamrinum, á allbreiðum kafla, sem gerir fossinn mjög tignarlegan. Hægt er að ganga inn smá gljúfur alveg að hylnum undir fossinum og þegar þangað er komið sér maður hversu lítill maður er, þegar staðið er á móti þvílíkri orku náttúruaflanna. Mikill vatnsúði er þegar svo nálægt er farið og vissara að hafa með regnkápu. Þessi vatnsúði gerir það að verkum að mjög oft má sjá regnboga undir fossinum og er talsvert skraut af honum.

 

Þjóðsagan segir að Þrasi landnámsmaður hér á Skógum hafi falið gull sitt í kistu undir fossinum, þar sem illfært væri að henni. Lengi vel mátti sjá í annan gafl kistunnar undir fossinum og einhverju sinni fóru þrír menn frá Skógum og vildu freista þess að ná kistunni. Við illan leik komust þeir það nálægt kistunni að þeir komu krók í járnhring þann er var á hlið kistunnar. Var nú tekið á, en kistan var það þung að járnhringurinn losnaði af kistunni og lauk þar með þeirri ferð. Járnhringurinn var síðan settur á kirkjuhurðina í Skógum og er nú geymdur á Skógasafni. Þegar

 

 

Skógafoss og áin ofan og neðan við fossinn er friðlýst náttúruvætti.



Drumbabót

Við eyrar Þverár í Fljótshlíð, um 9 kílómetra frá Hvolsvelli, er að finna Drumbabót. Þar eru skógarleifar sem hafa síðustu öldina verið að birtast úr sandinum. Þetta er 100 hektara svæði af ævafornum birkitrjám (Betula pubescens) sem eru samkvæmt aldursgreiningum um 1200 ára gömul (755-830 e. Krist). Þessi birkiskógur náði eitt sinn yfir allt að 2000 hektara svæði og var mjög þroskaður og þéttur: 500-600 tré á hektara, gild og mikil tré, sum jafnsver og sverustu birkitré dagsins í dag eða yfir 30 sentimetrar í þvermáli. Þau eru enn í lífstöðu, rótin situr enn í móajarðveginum fyrir neðan þau, og benda flest suð-vestur. Árhringjatal sýnir að trén hafi flest verið 70-100 ára gömul þegar þau drápust. Ennfremur sýna árhringirnir að trén hafi öll drepist samtímis, því árhringur næst berki hefur myndast sama árið í öllum trjám.

Talið er trén hafi drepist  í jökulhlaupi, líklegast úr Mýrdalsjökli af völdum Kötlu. Drumbabót er í um 45 kílómetra fjarlægð frá jaðri Mýrdalsjökuls svo hægt er að segja að hlaup þetta hafi verið gríðarlegt. Rannsóknir sýna að 11-14 hlaup hafi farið niður úr Kötlu um Markarfljótsauranna á seinustu 9000 árum og  á hlaupið sem grandaði þessum forna skógi að vera það síðasta.

Hinir fornu drumbar í Drumbabót eru ekkert einsdæmi, álíka minjar hafa fundist við rætur Heklu, nema fyrir það leiti hversu vel þeir eru varðveittir. Sandurinn og askan sem hlaupið bar með sér grófu drumbanna allt að 90 sentímetra niður, bleytan í sandinum og öskunni sköpuðu þar kjöraðstæður til varðveislu, svo góðar að á sumum drumbunum má enn sjá hvítann börkinn. Fundist hafa ýmsar fornleifar á Drumbabót, rafperla og hnífur til að mynda, og gefur það til kynna að þar hafi eitt sinn verið búland. Munirnir eru til sýnist á Skógasafni.


Múlakot  

Í Múlakoti í Fljótshlíð, sirka 18 kílómetrum frá Hvolsvelli, bjó Árni bóndi Einarsson. Hann var mikill skógræktarmaður og kemur mjög við sögu við friðun Þórsmerkur á fyrri hluta síðustu aldar. Árið var 1935 og þá voru í landinu starfræktar 3 gróðrarstöðvar er framleiddu trjáplöntur. Þetta var engan veginn nóg og fluttar voru inn plöntur, m.a. frá Danmörku á þessum tíma. Einar E. Sæmundsen var þá skógarvörður á Suðurlandi og bauð Árni Skógræktinni m.a. kartöflugarðinn sinn undir græðireit, endurgjaldslaust ef Skógræktin sæi um að girða svæðið af. Þessi gróðrarstöð var í gangi fram undir 1950, en þá voru Tumastaðir komnir í gagnið, sem stærsta trjáplöntu-uppeldistöð í landinu.

 

Mikið tegundaval er í Múlakoti af trjám og eru m.a. hæstu tré á Íslandi í þessum lundi, ásamt því að hæstu tré einstakra tegunda er einnig þar að finna. Vestast í lundinum hafa verið byggðartröppur til að komast upp á klettana fyrir ofan og í skóginn þar. Hafa skyldi aðgát á krökkum þegar upp er komið.

 

Nínulundur  

Frá kirkjunni á Hlíðarenda, 14 km frá Hvolsvelli, er hægt að ganga í austur yfir í  Nínulund í Nikulásarhúsum (um 150 metrar). Þar var fædd árið 1892 Nína Sæmundson, sem var fyrst íslenskra kvenna til að leggja fyrir sig höggmyndanám. Eftir nám bjó hún ein 30 ár í Bandaríkjunum og varð þar ein af okkar frægustu myndhöggvurum, en eftir hana eru verk víða um heim. Í minningarreitnum hefur verið komið fyrir styttunni “Móðurást”, en það verk fékk fyrstu verðlaun í samkeppni í Los Angeles og tóku yfir þúsund listamenn þátt í þessari samkeppni.



 

Þorsteinslundur

Lundurinn er til minningar um Þorstein Erlingsson skáld, gerður fyrir tilstuðlan Rangæingafélagsins í Reykjavík. Skógarlundurinn var vígður árið 1958, hundrað árum eftir fæðingu Þorsteins. Styttan af Þorsteini var afhjúpuð sama ár, höggvin af sveitungi hans Nínu Sæmundardóttur frá Nikulásarhúsum. Hellirinn í lundinum kallast Gluggahellir, fossinn Drífandi. Lundurinn er merktur við Fljótshlíðarveg um 21 km frá Hvolsvelliþ

Þorsteinn fæddist 27. september 1858 í Stóru-Mörk undir Eyjafjöllum. Í kirkjubók Dalsþinga er fæðingardagurinn reyndar 7. september en líklegra er að það sé villa og að Þorsteinn hafi vitað þetta rétt sjálfur. Hann var tvíburi og var tvísýnt með líf þeirra systkina í fæðingunni. Þorsteinn handleggsbrotnaði og þurfti að lífga hann og systur hans við. Í Hlíðarendakoti í Fljótshlíð bjó amma hans, Helga Erlingsdóttir, og seinni maður hennar, Þorsteinn Einarsson, og buðu þau sveininum fóstur að gömlum íslenskum sið.

Þorsteinn var ungur að aldri þegar Steingrímur Thorsteinsson og Mattías Jochumson komu auga á skáldagift hans og komu honum til náms í Reykjavík. Að loknu stúdentsprófi hélt hann til Kaupmannahafnar til að nema lögfræði en lauk þó aldrei námi. Hann vann fyrir sér með kennslu en lifði við fátækt og örbirgð sem hafði stór áhrif á heilsufar hans seinna á lífsleiðinni. Hann sneri heim til Íslands árið 1896, eftir 12 ára veru í Kaupmannahöfn, og var þá búinn að vinna sér til nokkurar frægðar hér á landi. Þorsteinn gerðist ritsjóri Bjarka á Seyðisfirði og seinna Arnfirðings á Bíldudal. Árið 1914 lést hann úr lungnabólgu, 56 ára að aldri og skildi eftir sig eiginkonu og tvo börn.

Erfitt er að fella Þorstein við einhverja eina stefnu. Hann kemur framÞorsteinn er í dag þekktastur fyrir hugljúfann og rómantískan kveðskap sinn, líkt og í kvæðinu ,,Í Hlíðarendakoti“. Vandfundin er sú byggð sem hefur meira að bjóða næmum barnshuga en Fljótshlíðin, en hún var Þorsteini kær; ,,Ég sagði það hróðugur þjóðinni og þeim, að þú værir fegurst af öllum“ segir hann í kvæði sínu um heimasveitina. Hann lék þó einnig á aðra strengi í kvæðum sínum. Þorsteinn var trúleysingi og jafnaðarmaður mikill: deilur á kirkjuna og ríkjandi hefðir samfélagsins eru til staðar í ljóðum hans og varð hann því nokkuð umdeildur. Kvæðið ,,Rask“ sýnir það hvað skýrast en í því fer Þorsteinn ekki fögrum orðum um dönsk yfirráð hér á landi og olli það miklu hneyksli. Þrátt fyrir það var Þorsteinn hylltur sem þjóðskáld og lifa kvæði hans góðu lífi enn þann dag í dag.


 

 

Tunguskógur-Tumastaðir
Tunguskógur og Tumastaðir eru í Fljótshlíð, um 9 km frá Hvolsvelli. Þetta er vinsæll útivistarstaður í Rangárþingi eystra. Hér hafa heimamenn ræktað upp allmikið skóglendi, lagt þar göngustíga og komið fyrir borðum og bekkjum. Þarna er fallegt umhverfi, skjólsamt og mikið fuglalíf. Hægt er að velja um mislangar gönguferðir.

Skógrækt Ríkisins hóf rekstur gróðrarstöðvar á Tumastöðum árið 1944 og sveitungar hófu skógrækt í brekkunum í Tungulandi, sem er samliggjandi Tumastöðum árið 1951. Upp úr 1980 hóf hreppurinn stígalagningu í Tunguskógi og fékk meðal annars jarðýtu til að leggja aðalstíginn í brekkunni. Síðan hefur smám saman bæst við stígana og unnið hefur þar verið við grisjun á skóginum. Þá var þar um tíma höggvið umtalsvert af jólatrjám sem fór í afgreiðslu Landgræðslusjóðs og enn höggva Fljótshlíðingar sér þar tré. Stígarnir um Tunguskóg tengjast stígum Skógræktar Ríkisins og öllum er velkomið að njóta skóganna.

Tunguskógur er nú í eigu Rangárþings eystra og árið 2006 samþykkti sveitarstjórn að framtíðar útivistarsvæði sveitarfélagsins verði byggt upp í Tunguskógi og vonast sveitarstjórn til þess að íbúar sveitarfélagsins verði duglegir við að nýta sér skóginn til útivistar og kynna svæðið fyrir gestum sínum.